Araç ön değerleme ile nihai teklif arasındaki fark nedir?

Ön değerleme hangi bilgilerle başlar?

Sağlıklı bir ön değer yalnızca marka, model ve model yılına bakmaz. Aynı model adının farklı motor, şanzıman, gövde ve donanım seçenekleri bulunabilir; bu seçeneklerin ikinci el talebi ve karşılaştırılabilir araç grubu farklılaşabilir. Güncel kilometre, renk, kullanım türü, servis geçmişi, tramer kaydı, boyalı veya değişen parçalar, mekanik uyarılar, şasi-podye-direk ve airbag bilgisi başlangıç değerlendirmesinin önemli parçalarıdır. Bilgi eksikse aralık genişler; bilgi çelişkiliyse uzman doğrulaması gerekir.

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik de elektronik ön değerlemede marka, ticari ad, cins, tip, kasa, yakıt, şanzıman, donanım, aksesuar, kilometre, renk, arıza, boya ve değişen parça bilgilerinin dikkate alınmasını öngörür. Bu liste, tek bir katalog satırının araç değerini açıklamaya yetmediğini gösterir. Araç sahibi bilmediği ayrıntıyı tahmin ederek doldurmak yerine açıkça ‘bilmiyorum’ demeli; ruhsat, servis kaydı ve güncel fotoğraflarla doğrulanabilen alanları paylaşmalıdır.

• Ruhsattaki marka, model yılı, tip ve yakıt bilgilerini esas al.
• Motor, şanzıman ve donanım paketini bildiğin ölçüde belgeyle doğrula.
• Kilometreyi güncel gösterge görüntüsüyle birlikte bildir.
• Tramer, boya, değişen, mekanik arıza ve gövde işlemlerini ayrı başlıklarda yaz.
• Bilmediğin veya emin olmadığın alanı kesin beyan gibi sunma.

Nihai teklif neden fiziksel incelemeden sonra oluşur?

Fotoğraf ve beyan birçok soruyu azaltır; ancak boya kalınlığı, panel birleşimleri, motorun çalışma karakteri, yürüyen aksam, elektronik hata kayıtları, lastik durumu ve iç mekândaki aşınma uzaktan eksiksiz ölçülemez. Fiziksel inceleme aracın katalog kimliğiyle gerçek durumunu eşleştirir. Bu aşamada önceden doğru bildirilen bir kusurun yeniden ‘sürpriz kesinti’ gibi gösterilmemesi, yeni bulunan konunun ise fotoğraf, ölçüm veya raporla açıklanması gerekir.

Nihai teklif yalnız teknik bulguların toplamı değildir. Aracın piyasadaki güncel karşılaştırmaları, satış kanalının taşıdığı stok ve yeniden satış maliyeti, aracın devre hazır olup olmadığı ve teklifin geçerlilik koşulları da sonuçta rol oynayabilir. Buna rağmen ‘piyasa böyle’ gibi genel bir cümle yeterli açıklama değildir. Araç sahibi, ön değerden farklılaşan her önemli kalemin hangi bulguya dayandığını ve teklifin hangi süre boyunca geçerli olduğunu sormalıdır.

1. 01

   Kimlik eşleşmesi

   Şasi, ruhsat, motor-şanzıman ve donanım bilgisinin başvurudaki araçla uyumu kontrol edilir.

2. 02

   Kaporta ve gövde kontrolü

   Boya, değişen, onarım izi ve taşıyıcı bölgelere ilişkin bulgular beyanla karşılaştırılır.

3. 03

   Mekanik ve elektronik inceleme

   Çalışma durumu, uyarılar, aşınma ve ihtiyaç duyulan ileri kontroller not edilir.

4. 04

   Piyasa eşleştirmesi

   Aynı versiyon ve benzer durumdaki güncel karşılaştırmaların gerçekten benzer olup olmadığı değerlendirilir.

5. 05

   Koşullu teklif özeti

   Nihai rakam, geçerlilik süresi, ödeme ve teslim koşulları araç sahibine açık biçimde sunulur.

Mevzuattaki fark sınırı ne anlama gelir?

27 Ağustos 2024 tarihli Yönetmelik, elektronik ortamda ön değerleme yapıp fiyat teklifi veren gerçek veya tüzel kişiler için belirli yükümlülükler düzenler. Model yılına göre sekiz yaşın ve yüz altmış bin kilometrenin altındaki taşıtlarda ön değerleme teklifi ile nihai teklif arasındaki farkın kural olarak yüzde beşi aşmaması öngörülür. Fiziksel incelemede satıcının beyanına ek olarak tespit edilen arıza ve kusurların giderilme bedeli bu hesaba ayrıca eklenebilir. Alt-üst aralık verilmişse hesap üst sınır üzerinden yapılır.

Bu hükmü ‘her araçta ilk rakam kesin fiyattır’ şeklinde okumamak gerekir. Yaş ve kilometre eşiği, beyana ek bulgu, ön değerlemede nihai teklif verilmeyecek durumların baştan bildirilmesi ve hizmeti sunan tarafın kapsamı birlikte değerlendirilir. Ayrıca mevzuat ve idari uygulama zamanla değişebilir. İşlem gününde Ticaret Bakanlığının güncel metni esas alınmalı; uyuşmazlıkta kişiye özel hukuki değerlendirme için yetkili kuruma veya hukuk uzmanına başvurulmalıdır.

Kasko değeri, piyasa karşılaştırması ve nakit teklif aynı değildir

Türkiye Sigorta Birliği Kasko Değer Listesi, sigorta şirketlerinin kasko değerini belirlemesine yardımcı olan bir sektör referansıdır. TSB, listedeki rakamların kilometre, hasar ve kozmetik durum kırılımı içermediğini; aynı tip ve model yılındaki ikinci el araçlar için ortalama değer esas alınabildiğini açıkça belirtir. Bu nedenle kasko listesinde görülen tutarı aracın bugünkü ilan fiyatı, kesin satış bedeli veya doğrudan nakit alım teklifi gibi kullanmak doğru değildir.

Piyasa karşılaştırması da yalnızca ilan ekranındaki en yüksek birkaç rakamdan oluşmaz. İlanın ne zamandır yayında olduğu, aracın gerçekten aynı paket olup olmadığı, kilometre ve hasar durumu, satıcı tipi ve ilanın satışla sonuçlanıp sonuçlanmadığı çoğu zaman bilinmez. Nakit teklif ise işletmenin aracı devralma, inceleme, hazırlama, stokta tutma ve yeniden satış risklerini içerir. Karşılaştırırken aynı kavramları yan yana koymak gerekir.

• Kasko değeri: sigortacılık amacıyla kullanılan referans; aracın birebir nakit fiyatı değildir.
• İlan fiyatı: satıcının talep ettiği rakamdır; gerçekleşmiş satışın kanıtı değildir.
• Piyasa değeri: benzer araçların güncel arz-talep ve durum koşullarıyla yorumlanan aralıktır.
• Nakit teklif: aracı belirli koşullarla doğrudan devralmaya yönelik uygulanabilir tekliftir.
• Nihai teklif: fiziksel kontrol sonrası kapsamı ve geçerlilik koşulu açıklanmış son tekliftir.

Teklif düşerse hangi açıklamaları istemelisin?

Ön değer ile nihai teklif arasında fark oluştuğunda önce aracın kimliği ve başlangıç beyanı kontrol edilmelidir. Yanlış paket seçimi, güncel olmayan kilometre, sonradan öğrenilen hasar, mekanik uyarı, eksik anahtar veya şasi bölgesindeki işlem farklılığın nedeni olabilir. Her kalemi tek bir ‘ekspertiz farkı’ başlığında toplamak yerine bulgunun ne olduğu, nasıl doğrulandığı ve fiyat üzerindeki etkisinin nasıl değerlendirildiği ayrı ayrı anlatılmalıdır.

Araç sahibi de beyanında olmayan bir kusurun gerçekten yeni bulgu olup olmadığını sorgulayabilir. Ekspertiz raporunu veya ilgili ölçümü görmek, kendi servis kaydıyla karşılaştırmak ve anlamadığı teknik terimi sormak makuldür. Teklif açıklaması tatmin edici değilse hemen kabul etmek zorunda değildir. Ücretsiz değerleme veya ekspertiz, satış taahhüdü oluşturmaz; teklifin reddedilmesi halinde üçüncü taraf işlemine başlanmamalıdır.

• Hangi bulgu ilk beyanda yoktu ve fiziksel incelemede nasıl tespit edildi?
• Araçta yanlış model, versiyon veya paket eşleşmesi var mı?
• Teklif farkı onarım maliyeti mi, talep koşulu mu, yoksa başka bir unsur mu?
• Nihai teklif hangi tarihe ve saate kadar geçerli?
• Teklif kabul edilirse ücretsiz hizmet dışında hangi üçüncü taraf masrafları doğabilir?

İki farklı teklifi adil biçimde nasıl karşılaştırırsın?

İki teklifi karşılaştırmadan önce ikisine de aynı araç bilgisinin verildiğinden emin ol. Bir başvuruda ağır hasar veya değişen parça açıkça yazılmış, diğerinde yalnız marka-model paylaşılmışsa oluşan rakamlar aynı temele dayanmaz. İkinci olarak her rakamın aşamasını işaretle: otomatik tahmin, uzman ön değeri, ekspertiz sonrası nihai teklif veya yalnız ilan tavsiyesi. En yüksek görünen rakam her zaman en uygulanabilir teklif değildir.

Toplam koşulu yazılı olarak tek sayfada değerlendir: teklif tutarı, geçerlilik süresi, ekspertiz bedeli, olası kesintiler, ödeme yöntemi, noter planı, araç teslim yeri ve cayma durumundaki sorumluluk. Otonef ekspertizi ücretsiz ve bağlayıcı değildir; noter veya ödeme kuruluşu gibi üçüncü taraf maliyetleri tekliften ayrı gösterilmelidir. Belirsiz bir yüksek ön değer yerine koşulları anlaşılır bir nihai teklif daha sağlıklı karar zemini sunar.

1. 01

   Aynı veri paketini kullan

   Her tarafa aynı kilometre, donanım, hasar ve fotoğraf setini gönder.

2. 02

   Teklif aşamasını etiketle

   Tahmin, ön değer ve nihai teklifi aynı sütunda karşılaştırma.

3. 03

   Masrafları ayır

   Ücretsiz ekspertiz ile noter, banka veya başka üçüncü taraf ücretlerini birbirine karıştırma.

4. 04

   Teslim ve ödeme sırasını yaz

   Yalnız rakamı değil, güvenli ödeme ve noter planını da değerlendir.

5. 05

   Karar hakkını koru

   Koşullar açık değilse ek açıklama iste veya teklifi kabul etme.

Otonef’e başvururken farkı azaltacak bilgi paketi

Başvuruda önce araç listeden seçilir; ardından model yılı, kilometre, bulunduğu il, renk, çalışma durumu, servis geçmişi, satış zamanı, tramer, ağır hasar, şasi-podye-direk, airbag ve kaporta özeti paylaşılır. Motor veya donanım paketi açık katalogda doğrulanamıyorsa ruhsattan ya da araç belgesinden WhatsApp üzerinden iletilebilir. Bu yaklaşım, doğrulanmamış bir katalog eşleşmesini kesin bilgi gibi kullanmaktan daha güvenlidir.

Formun sonunda ad ve soyadla birlikte araç özeti hazırlanır; WhatsApp açıldığında mesajı araç sahibi kontrol eder ve kendisi gönderir. Mesajın hazırlanması teklif verildiği, gönderildiği veya satışın kabul edildiği anlamına gelmez. Uzman ilk incelemede eksik alanları sorabilir. Fiziksel inceleme gerekiyorsa kapsam, yer ve zaman ayrıca planlanır; araç sahibi nihai koşulları görmeden satış yükümlülüğü altına girmez.